درمانهای نوین دیابت نوع ۱؛ کدام روشها تأیید شدهاند و کدام هنوز پژوهشیاند؟
درمانهای نوین دیابت نوع ۱ از فناوریهایی مانند پانکراس مصنوعی یا سیستم حلقه بسته (Closed-loop) تا درمانهای ایمنی، پیوند جزایر پانکراس، سلولدرمانی و ژندرمانی را شامل میشوند. بعضی از این روشها اکنون برای مدیریت بهتر دیابت یا گروههای مشخصی از افراد قابلاستفادهاند و بعضی دیگر هنوز در مطالعات انسانی بررسی میشوند. در این مقاله بررسی میکنیم هر روش چه هدفی دارد، در چه مرحلهای قرار گرفته است و تا چه اندازه میتواند ما را به درمانی مؤثرتر و پایدارتر برای دیابت نوع ۱ نزدیک کند.
وقتی از درمانهای نوین دیابت نوع ۱ حرف میزنیم، منظور چیست؟
در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی بهاشتباه به سلولهای بتا، یعنی سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس، آسیب میزند. با کاهش این سلولها، بدن دیگر نمیتواند انسولین موردنیاز خود را بهاندازه کافی تولید کند و فرد به دریافت انسولین نیاز پیدا میکند.
روشها و فناوریهایی که در این مقاله بررسی میکنیم، سه مسیر اصلی دارند. در مسیر نخست، فناوریهایی مانند پانکراس مصنوعی تلاش میکنند پایش قند خون و رساندن انسولین را دقیقتر و خودکارتر کنند. این فناوریها میتوانند مدیریت روزانه دیابت را بهبود دهند، اما علت زمینهای بیماری را برطرف نمیکنند.
مسیر دوم بر حفظ سلولهای تولیدکننده انسولین باقیمانده در بدن تمرکز دارد. برای مثال، بعضی درمانهای ایمنی تلاش میکنند روند آسیب سیستم ایمنی به این سلولها را کند کنند.
در مسیر سوم، پژوهشگران میکوشند سلولهای ازدسترفته را از طریق پیوند جزایر پانکراس یا استفاده از سلولهای تولیدکننده انسولین ساختهشده در آزمایشگاه جایگزین کنند. ژندرمانی و ویرایش ژنتیکی نیز ممکن است برای تولید سلولهای مناسبتر یا محافظت از آنها در برابر سیستم ایمنی به کار روند.
نتیجه این روشها یکسان نیست. یک فناوری ممکن است کنترل قند خون را بهبود دهد؛ یک درمان ایمنی ممکن است توان باقیمانده بدن برای تولید انسولین را مدت بیشتری حفظ کند و یک روش سلولی ممکن است نیاز به انسولین را کاهش دهد یا فرد را برای مدتی از دریافت آن بینیاز کند. بااینحال، هیچیک از این نتایج بهتنهایی به معنای درمان قطعی و پایدار دیابت نوع ۱ نیست.
پانکراس مصنوعی یا سیستم حلقه بسته چگونه به کنترل دیابت نوع ۱ کمک میکند؟
پانکراس مصنوعی که با نام سیستم حلقه بسته یا سیستم خودکار رساندن انسولین نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین پیشرفتهای فناوری در مدیریت دیابت نوع ۱ است. این فناوری میتواند بخشی از فرایند رساندن انسولین را خودکار کند و به کنترل بهتر قند خون کمک کند.
این سیستم معمولاً از سه بخش تشکیل میشود: سنسور پایش مداوم قند که سطح گلوکز را بهطور پیوسته برآورد میکند و روند تغییرات آن را ثبت میکند، پمپ انسولین که انسولین را به بدن میرساند و الگوریتمی که اطلاعات سنسور را بررسی میکند. الگوریتم براساس روند تغییرات قند، مقدار انسولین را بهطور خودکار افزایش یا کاهش میدهد و در بعضی شرایط، رساندن آن را موقتاً متوقف میکند.
سیستم حلقه بسته چه مزایایی دارد؟
استفاده از این سیستمها میتواند مدتزمان قرارگرفتن قند خون در محدوده هدف را افزایش دهد و مدتزمان بالا یا پایینبودن آن را کاهش دهد. تنظیم خودکار انسولین در طول شب نیز میتواند به کنترل پایدارتر قند خون هنگام خواب کمک کند. همچنین، خودکارشدن بخشی از فرایند تنظیم انسولین ممکن است از بار ذهنی ناشی از تصمیمگیریهای مکرر در طول روز بکاهد.
بااینحال، عملکرد این سیستمها برای همه افراد یکسان نیست و استفاده موفق از آنها به آموزش، تنظیم درست دستگاه و استفاده منظم از سنسور و پمپ بستگی دارد. هزینه تجهیزات، دسترسی محدود و مشکلاتی مانند قطع ارتباط اجزای سیستم، خطای سنسور یا گرفتگی، نشتی و جداشدن مجموعه تزریق پمپ نیز میتوانند استفاده از آنها را دشوار کنند.
آیا پانکراس مصنوعی کاملاً خودکار است؟
بیشتر سیستمهای موجود از نوع حلقه بسته ترکیبی هستند. این یعنی دستگاه میتواند مقدار انسولین را در طول شبانهروز تنظیم کند، اما فرد معمولاً همچنان باید وعده غذایی را به سیستم اعلام کند و در بعضی دستگاهها، مقدار کربوهیدرات آن را وارد کند. همچنین لازم است فرد بر عملکرد دستگاه نظارت داشته باشد و بداند هنگام بروز خطا یا قطع انتقال انسولین چه اقدامی انجام دهد.
ازآنجاکه پمپ معمولاً از انسولین سریعالاثر استفاده میکند، قطع انتقال انسولین میتواند باعث بالارفتن سریع قند خون شود و باید بهموقع پیگیری شود. بنابراین استفاده از سیستم حلقه بسته همچنان به آموزش و مشارکت فرد نیاز دارد.
پانکراس مصنوعی سلولهای بتای ازدسترفته را جایگزین نمیکند و حمله سیستم ایمنی را نیز متوقف نمیسازد. بنابراین نیاز بدن به انسولین را از بین نمیبرد؛ بلکه تلاش میکند رساندن انسولین خارجی را دقیقتر و خودکارتر کند. به همین دلیل، این فناوری را باید یکی از پیشرفتهترین ابزارهای فعلی مدیریت دیابت نوع ۱ دانست، نه درمانی برای برطرفکردن علت بیماری.
درمانهایی که سیستم ایمنی را هدف میگیرند چگونه عمل میکنند؟
درمانهای ایمنی دیابت نوع ۱ با تغییر هدفمند واکنش سیستم ایمنی تلاش میکنند روند آسیب به سلولهای بتا را کند کنند. این درمانها جایگزین انسولین نمیشوند و سلولهای ازدسترفته را نیز بازسازی نمیکنند، اما ممکن است در مراحل مشخصی از بیماری به حفظ توان باقیمانده بدن برای تولید انسولین کمک کنند. این روشها با عنوان «درمانهای تعدیلکننده سیستم ایمنی»، «ایمنیدرمانی» یا «ایمونوتراپی» نیز شناخته میشوند.
همه درمانهای ایمنی به یک شکل عمل نمیکنند. یک روش ممکن است فعالیت گروه مشخصی از سلولهای ایمنی را تغییر دهد و روش دیگر، پیامهایی را هدف بگیرد که در ادامه آسیب به سلولهای بتا نقش دارند. میزان اثر، ماندگاری نتیجه و عوارض احتمالی نیز در روشهای مختلف متفاوت است.
چرا زمان شروع درمان اهمیت دارد؟
برای درمانهایی که هدفشان حفظ تولید طبیعی انسولین است، باید هنوز تعدادی سلول بتای فعال در بدن باقی مانده باشد؛ زیرا این روشها برای محافظت از سلولهای باقیمانده طراحی شدهاند، نه ساختن سلولهای جدید.
آسیب به سلولهای بتا معمولاً پیش از ظاهرشدن علائم دیابت نوع ۱ آغاز میشود و پس از تشخیص نیز ادامه پیدا میکند. به همین دلیل، درمانهای ایمنی بیشتر در دو مقطع استفاده یا بررسی میشوند: پیش از بروز علائم، برای بهتعویقانداختن ورود به مرحله بالینی بیماری؛ و نزدیک به زمان تشخیص، برای کندکردن کاهش توان باقیمانده بدن در تولید انسولین.
آیا درمانهای ایمنی نیاز به انسولین را از بین میبرند؟
در بیشتر موارد، خیر. حفظ بخشی از تولید انسولین بدن میتواند به کنترل بهتر قند خون، نوسانات کمتر و کاهش خطر افت قند کمک کند؛ اما مقدار انسولین تولیدشده معمولاً برای بینیازی کامل از دریافت انسولین کافی نیست.
پیش از بروز علائم، درمانهای ایمنی فقط برای افرادی استفاده یا در پژوهش بررسی میشوند که آزمایشهای تخصصی، مراحل اولیه دیابت نوع ۱ را در آنها تأیید کرده باشد. هدف در این شرایط، بهتعویقانداختن بروز علائم و نیاز به انسولین است، نه پیشگیری همیشگی از بیماری. پس از تشخیص نیز هدف معمولاً حفظ عملکرد باقیمانده سلولهای بتا و کندکردن کاهش تولید انسولین است؛ بنابراین فرد همچنان به دریافت انسولین نیاز دارد.
مناسببودن این درمانها به سن، مرحله بیماری، میزان تولید انسولین در بدن و شرایط سلامت فرد بستگی دارد. ازآنجاکه این روشها بر سیستم ایمنی اثر میگذارند، عوارض احتمالی و آزمایشهای موردنیاز در هر روش متفاوت است و استفاده از آنها به ارزیابی و پیگیری پزشکی نیاز دارد.
تپلیزومب چیست و برای چه کسانی کاربرد دارد؟
تپلیزومب (Teplizumab) نخستین درمان تعدیلکننده بیماری تأییدشده برای دیابت نوع ۱ است؛ یعنی برخلاف درمانهایی که فقط قند خون را مدیریت میکنند، میتواند در گروههای مشخصی روند کاهش عملکرد سلولهای بتا را کند کند. این دارو با تأثیر بر واکنش سیستم ایمنی به حفظ سلولهای بتای باقیمانده و توان بدن برای تولید انسولین کمک میکند. تپلیزومب از راه ورید و زیر نظر تیم درمان تزریق میشود.
تپلیزومب برای چه کسانی تأیید شده است؟
در آمریکا، تپلیزومب برای افراد یکساله و بالاتر تأیید شده است که هنوز علائم بالینی دیابت نوع ۱ را ندارند، اما آزمایشهای تخصصی نشان میدهند بیماری در بدن آنها آغاز شده است. در این شرایط، دارو میتواند ظاهرشدن علائم و ورود به مرحلهای را که فرد به انسولین نیاز پیدا میکند به تأخیر بیندازد؛ اما نمیتواند برای همیشه از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
تپلیزومب برای کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۷ سالهای که بهتازگی دیابت نوع ۱ در آنها تشخیص داده شده است نیز در آمریکا تأیید شده است. هدف این کاربرد، کندکردن کاهش تولید انسولین بدن است و فرد همچنان باید انسولین موردنیاز خود را دریافت کند.
این کاربرد دوم تأیید شتابیافته دریافت کرده است؛ یعنی شواهد موجود نشان دادهاند که دارو میتواند کاهش تولید انسولین را کند کند، اما بررسی تکمیلی برای مشخصشدن تأثیر بلندمدت آن بر کنترل دیابت و زندگی روزمره همچنان ادامه دارد.
آیا تپلیزومب درمان قطعی دیابت نوع ۱ است؟
تپلیزومب سلولهای بتای ازدسترفته را بازسازی نمیکند و درمان قطعی دیابت نوع ۱ نیست. هدف آن حفظ عملکرد سلولهایی است که هنوز در بدن باقی ماندهاند. کاربردهای تأییدشده این دارو نیز درحالحاضر شامل افرادی نمیشود که مدت زیادی از تشخیص دیابت نوع ۱ آنها گذشته است.
عوارض تپلیزومب چیست؟
تپلیزومب ممکن است عوارضی مانند تب، سردرد، استفراغ، بثورات پوستی، افزایش آنزیمهای کبدی و کاهش گلبولهای سفید ایجاد کند. این دارو همچنین ممکن است باعث فعالشدن دوباره بعضی عفونتهای ویروسی شود که در مواردی میتواند جدی باشد. به همین دلیل، پیش از شروع درمان و در طول و پس از آن، انجام آزمایش و پیگیری پزشکی ضروری است.
پیوند جزایر پانکراس برای چه کسانی انجام میشود؟
پیوند جزایر پانکراس روشی برای جایگزینکردن سلولهای بتای ازدسترفته است. جزایر پانکراس مجموعههای کوچکی از سلولها هستند که سلولهای بتای تولیدکننده انسولین را نیز در خود جای میدهند. در این روش، جزایر از پانکراس فرد اهداکننده فوتشده جدا و معمولاً از طریق یک رگ به کبد منتقل میشوند. این سلولها پس از پیوند میتوانند در پاسخ به بالارفتن قند خون انسولین ترشح کنند.
در آمریکا، یک سلولدرمانی مبتنی بر جزایر پانکراس اهدایی برای گروه مشخصی از بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۱ تأیید شده است. بااینحال، این روش درمانی معمول برای همه افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ نیست. پیوند بیشتر برای بزرگسالانی در نظر گرفته میشود که با وجود آموزش و مدیریت فشرده دیابت، همچنان دچار افت قندهای شدید و تکرارشونده میشوند و رسیدن به کنترل مطلوب قند خون بدون افزایش خطر افت قند برایشان دشوار است.
آیا پیوند جزایر پانکراس میتواند نیاز به انسولین را از بین ببرد؟
پس از پیوند موفق، بعضی افراد برای مدتی به دریافت انسولین نیاز ندارند و در برخی دیگر، مقدار انسولین موردنیاز کاهش پیدا میکند. بااینحال، نتیجه برای همه یکسان نیست و عملکرد سلولهای پیوندشده ممکن است بهمرور کاهش یابد؛ در نتیجه، فرد میتواند دوباره به انسولین نیاز پیدا کند.
حتی اگر فرد پس از پیوند همچنان به انسولین نیاز داشته باشد، ممکن است قند خون او پایدارتر شود و احتمال افت قند شدید کاهش پیدا کند. هدف اصلی این روش در بسیاری از افراد، کاهش خطر افت قندهای شدید است، نه تضمین قطع انسولین.
چرا کاربرد پیوند جزایر پانکراس محدود است؟
سلولهای پیوندشده از فرد اهداکننده به دست میآیند و سیستم ایمنی میتواند آنها را پس بزند. به همین دلیل، فرد معمولاً باید داروهایی مصرف کند که فعالیت سیستم ایمنی را کاهش میدهند. این داروها میتوانند احتمال عفونت و عوارضی مانند آسیب کلیه را افزایش دهند؛ بنابراین این روش فقط زمانی انتخاب میشود که فایده احتمالی آن از خطرهای درمان بیشتر باشد.
محدودبودن تعداد اهداکنندگان، احتمال نیاز به بیش از یک بار دریافت سلول و ماندگارنبودن نتیجه در همه افراد نیز از دیگر محدودیتهای این روش است. به همین دلیل، پیوند جزایر پانکراس درمان قطعی دیابت نوع ۱ محسوب نمیشود؛ اما برای افراد واجد شرایطی که با افت قندهای شدید و تکرارشونده روبهرو هستند، میتواند به کنترل ایمنتر قند خون کمک کند.
درمانهای مبتنی بر سلولهای بنیادی به کجا رسیدهاند؟
در استفاده از سلولهای بنیادی برای درمان دیابت نوع ۱، پژوهشگران سلولهای بنیادی را در آزمایشگاه به سلولهای جزیرهای تولیدکننده انسولین تبدیل میکنند. سپس این سلولها به بدن فرد منتقل میشوند تا بخشی از عملکرد ازدسترفته سلولهای بتا را جایگزین کنند.
تفاوت مهم این روش با پیوند جزایر پانکراس، منبع سلولهاست. در پیوند جزایر، سلولها از پانکراس فرد اهداکننده به دست میآیند و تعداد آنها محدود است. در مقابل، سلولهای بنیادی را میتوان در آزمایشگاه پرورش داد و از آنها سلولهای تولیدکننده انسولین ساخت. به همین دلیل، این روش ممکن است در آینده وابستگی به اهداکنندگان را کاهش دهد.
نتایج بررسیهای انسانی چه نشان دادهاند؟
مطالعات کوچک و اولیه انسانی نشان دادهاند که سلولهای جزیرهای ساختهشده از سلولهای بنیادی میتوانند پس از پیوند در بدن زنده بمانند، به تغییرات قند خون پاسخ دهند و انسولین تولید کنند. برخی از دریافتکنندگان نیز برای مدتی از دریافت انسولین بینیاز شدهاند و در برخی دیگر، مقدار انسولین موردنیاز کاهش پیدا کرده است.
این نتایج نشان میدهند که ساخت سلولهای تولیدکننده انسولین در آزمایشگاه و بازگرداندن تولید انسولین در بدن امکانپذیر است. بااینحال، تعداد افرادی که تاکنون در این مطالعات بررسی شدهاند محدود است و هنوز مشخص نیست عملکرد این سلولها در بلندمدت چقدر پایدار میماند و آیا نتایج مشابه در گروههای بزرگتر نیز تکرار میشود.
چرا این روشها هنوز درمان معمول دیابت نوع ۱ نیستند؟
بیشتر سلولهایی که تاکنون در مطالعات انسانی بررسی شدهاند، از سلولهای بنیادیای ساخته شدهاند که متعلق به خود دریافتکننده نیستند. به همین دلیل، سیستم ایمنی ممکن است آنها را بیگانه تشخیص دهد و پس بزند. علاوهبر این، همان واکنش خودایمنی که به سلولهای بتای طبیعی آسیب زده است، میتواند سلولهای جدید را نیز هدف قرار دهد.
در مطالعاتی که به تولید قابلتوجه انسولین یا بینیازی از دریافت آن منجر شدهاند، شرکتکنندگان داروهایی برای کاهش فعالیت سیستم ایمنی مصرف کردهاند. نیاز به مصرف طولانیمدت این داروها و عوارض احتمالی آنها باعث میشود این درمان فعلاً برای همه افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ مناسب نباشد.
پژوهشگران همچنین باید مطمئن شوند که سلولهای ساختهشده بهدرستی عمل میکنند، به سلولهای موردنظر تبدیل شدهاند و در بلندمدت عارضه پیشبینینشدهای ایجاد نمیکنند. درحالحاضر، هیچ درمان مبتنی بر سلولهای بنیادی برای استفاده معمول در دیابت نوع ۱ تأیید نشده است و این روشها همچنان در کارآزماییهای بالینی بررسی میشوند؛ بنابراین هنوز نمیتوان آنها را درمان قطعی دیابت نوع ۱ دانست.
چگونه میتوان از سلولهای جایگزین در برابر سیستم ایمنی محافظت کرد؟
چه جزایر پانکراس اهدایی پیوند زده شوند و چه سلولهای تولیدکننده انسولین در آزمایشگاه ساخته شوند، محافظت از آنها در برابر سیستم ایمنی یکی از چالشهای اصلی درمان است. سیستم ایمنی ممکن است سلولهای اهدایی را بهدلیل تفاوت با سلولهای بدن فرد پس بزند. فرایند خودایمنی زمینهساز دیابت نوع ۱ نیز میتواند سلولهای تولیدکننده انسولین را هدف قرار دهد.
برای مقابله با این مشکل، پژوهشگران چند راهکار را بررسی میکنند. دو راهکار مهم، قراردادن سلولها در یک محفظه محافظ و تغییر ژنتیکی آنها بهگونهای است که سیستم ایمنی کمتر آنها را شناسایی و تخریب کند.
آیا میتوان سلولها را در یک پوشش محافظ قرار داد؟
در روشی که «کپسولهسازی سلولها» نامیده میشود، سلولهای تولیدکننده انسولین درون کپسول یا محفظهای محافظ قرار میگیرند که در بدن کاشته میشود. این محفظه باید اجازه دهد اکسیژن، گلوکز و مواد موردنیاز به سلولها برسند و انسولین تولیدشده وارد جریان خون شود. درعینحال، باید مانع دسترسی سلولهای ایمنی به سلولهای پیوندشده شود.
ایجاد این تعادل آسان نیست. در محفظههای کاملاً بسته، محافظت در برابر سیستم ایمنی بیشتر است؛ اما نرسیدن اکسیژن و مواد موردنیاز یا تشکیل بافت فیبروزی در اطراف محفظه میتواند به سلولها آسیب بزند و عملکرد آنها را کاهش دهد.
برخی محفظهها منافذی دارند که امکان خونرسانی بهتر به سلولها را فراهم میکنند. مطالعات انسانی نشان دادهاند که سلولها میتوانند در این محفظهها زنده بمانند و انسولین تولید کنند و در بعضی افراد به بهبود کنترل قند خون و کاهش مقدار انسولین موردنیاز کمک کنند. بااینحال، سلولهای ایمنی نیز میتوانند از این منافذ عبور کنند؛ بنابراین شرکتکنندگان این مطالعات همچنان داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی دریافت کردهاند.
تاکنون در مطالعات انسانی، هیچ محفظهای نتوانسته است بهطور قابلاعتماد هم سلولها را بدون نیاز به این داروها محافظت کند و هم مقدار کافی انسولین برای کنترل دیابت تولید کند.
آیا تغییر ژنتیکی سلولها میتواند از پسزدن آنها جلوگیری کند؟
راهکار دیگر این است که سلولها پیش از پیوند در آزمایشگاه تغییر داده شوند تا سیستم ایمنی آنها را کمتر شناسایی کند. این روش «ویرایش ژنتیکی سلولهای پیوندی» است و با ژندرمانی مستقیم فرد مبتلا به دیابت تفاوت دارد؛ زیرا تغییرات پیش از پیوند و خارج از بدن انجام میشوند.
در یک گزارش اولیه مربوط به یک فرد مبتلا به دیابت نوع ۱، سلولهای جزایر اهدایی پس از ویرایش ژنتیکی و بدون استفاده از داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی در بدن زنده ماندند و در پیگیری کوتاهمدت، انسولین تولید کردند. بااینحال، تعداد سلولهای پیوندشده عمداً کمتر از مقدار موردنیاز برای درمان کامل بود و تولید انسولین برای بینیازی از دریافت انسولین کافی نبود.
این نتیجه امیدوارکننده است، اما شواهد آن فعلاً به یک فرد و دوره پیگیری کوتاه محدود میشود. برای مشخصشدن ایمنی، ماندگاری اثر و توانایی این روش در تولید مقدار کافی انسولین، به مطالعات بزرگتر و پیگیری طولانیتر نیاز است.
کپسولهسازی و ویرایش ژنتیکی سلولها هنوز روشهایی پژوهشیاند و برای استفاده معمول در دیابت نوع ۱ تأیید نشدهاند. درحالحاضر، هیچیک از این روشها به گزینهای تبدیل نشدهاند که بتواند بهطور قابلاعتماد هم نیاز به داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی را برطرف کند و هم انسولین کافی برای کنترل دیابت تولید کند.
آیا ژندرمانی میتواند دیابت نوع ۱ را درمان کند؟
ژندرمانی دیابت نوع ۱ هنوز در مرحله پژوهش است و هیچ روش ژندرمانی برای استفاده معمول در افراد مبتلا به این بیماری تأیید نشده است. این روشها با افزودن ژنهای جدید یا تغییر فعالیت ژنهای موجود، تلاش میکنند عملکرد بعضی سلولها را تغییر دهند.
دیابت نوع ۱ معمولاً در اثر نقص یک ژن مشخص ایجاد نمیشود که بتوان آن را بهسادگی اصلاح کرد. در این بیماری، عوامل ژنتیکی مختلف در کنار حمله اشتباه سیستم ایمنی به سلولهای بتا نقش دارند. به همین دلیل، پژوهشهای ژندرمانی دیابت نوع ۱ مسیرهای متفاوتی را دنبال میکنند.
برخی روشها تلاش میکنند سلولهای دیگری را به تولید انسولین وادار کنند. برخی دیگر به دنبال تغییر هدفمند واکنش سیستم ایمنی و کاهش حمله به سلولهای تولیدکننده انسولین هستند. مسیر دیگری نیز سلولهای پیوندی را پیش از انتقال به بدن تغییر میدهد تا سیستم ایمنی آنها را کمتر شناسایی کند؛ این روش در بخش قبل توضیح داده شد.
آیا تبدیل سلولهای آلفا به سلولهای تولیدکننده انسولین امکانپذیر است؟
سلولهای آلفا در جزایر پانکراس قرار دارند و بهطور طبیعی هورمون گلوکاگون تولید میکنند. گلوکاگون به بدن کمک میکند در برابر کاهش بیشازحد قند خون واکنش نشان دهد. سلولهای آلفا برخلاف سلولهای بتا هدف اصلی حمله خودایمنی نیستند و معمولاً دستکم بخشی از آنها در پانکراس باقی میماند.
پژوهشگران تلاش میکنند با تغییر فعالیت برخی ژنها، برنامه عملکردی سلولهای آلفا را تغییر دهند تا این سلولها ویژگیهایی شبیه سلولهای بتا پیدا کنند و در پاسخ به افزایش قند خون انسولین بسازند. به این فرایند «بازبرنامهریزی سلولی» گفته میشود.
گاهی از این روش با عنوان «تبدیل سلولهای آلفا به سلولهای بتا» یاد میشود؛ اما این عبارت کاملاً دقیق نیست. سلولهای تغییریافته ممکن است انسولین تولید کنند، ولی لزوماً به سلولهای بتای طبیعی و کامل تبدیل نمیشوند و میتوانند بعضی از ویژگیهای سلول آلفا را حفظ کنند.
در مطالعات حیوانی، رساندن دستورهای ژنتیکی مشخص به سلولهای پانکراس توانسته است بعضی سلولهای آلفا را به تولید انسولین وادار کند و کنترل قند خون را بهبود دهد. همچنین پژوهشگران سلولهای آلفای انسانی را در آزمایشگاه به تولید انسولین واداشتهاند. این سلولها پس از پیوند به موشهای دیابتی توانستهاند برای چند ماه به کنترل قند خون کمک کنند.
بااینحال، این نتایج به معنای موفقیت درمان در انسان نیست. در مطالعه سلولهای انسانی، سلولهای آلفا خارج از بدن تغییر داده و سپس به موشهای دیابتی پیوند شدند. هنوز اثربخشی و ایمنی بازبرنامهریزی سلولهای آلفا در بدن افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ بررسی و اثبات نشده است.
تبدیل بعضی سلولهای دیگر پانکراس یا سلولهای کبد به سلولهای تولیدکننده انسولین نیز در مراحل ابتدایی پژوهش بررسی شده است؛ اما شواهد این روشها نیز عمدتاً به مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی محدود میشود.
آیا ژندرمانی میتواند حمله سیستم ایمنی را متوقف کند؟
یکی دیگر از اهداف ژندرمانی، تغییر هدفمند واکنش سیستم ایمنی است. در این روشها تلاش میشود بعضی سلولها پروتئینها یا پیامهایی تولید کنند که فعالیت ایمنی آسیبرسان را کاهش دهند یا به سیستم ایمنی کمک کنند سلولهای تولیدکننده انسولین را تحمل کند.
این راهکارها هنوز بیشتر در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی بررسی شدهاند و اثربخشی آنها در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ مشخص نشده است. تغییر واکنش ایمنی نیز باید بسیار هدفمند باشد؛ زیرا کاهش گسترده فعالیت سیستم ایمنی میتواند توانایی بدن برای مقابله با عفونتها یا سلولهای غیرطبیعی را مختل کند.
حتی اگر حمله خودایمنی مهار شود، این کار سلولهای بتایی را که پیشتر از بین رفتهاند جایگزین نمیکند. بنابراین ممکن است برای دستیابی به نتیجهای ماندگار، به ترکیبی از کنترل سیستم ایمنی و جایگزینی یا بازسازی سلولهای تولیدکننده انسولین نیاز باشد.
چرا ژندرمانی هنوز به درمان معمول تبدیل نشده است؟
دستورهای ژنتیکی باید با دقت به سلولهای موردنظر برسند و نباید عملکرد سلولها یا بافتهای دیگر را ناخواسته تغییر دهند. سلولهای تغییریافته نیز باید مقدار مناسبی انسولین و متناسب با تغییرات قند خون تولید کنند؛ زیرا تولید ناکافی انسولین نمیتواند دیابت را کنترل کند و تولید بیشازحد یا نامتناسب آن ممکن است باعث افت قند خون شود.
ماندگاری اثر، احتمال تغییرات ژنتیکی ناخواسته و واکنش بدن به روش انتقال ژن نیز باید بررسی شود. اگر تعداد زیادی از سلولهای آلفا تغییر داده شوند، باید مشخص شود که تولید گلوکاگون و توانایی بدن برای مقابله با افت قند خون آسیب نمیبیند.
چالش دیگر، ادامه فعالیت سیستم ایمنی است. تبدیل یک سلول به سلولی که انسولین تولید میکند، لزوماً آن را برای همیشه از حمله خودایمنی محافظت نمیکند. در یکی از مدلهای حیوانی دیابت خودایمنی، بازبرنامهریزی سلولهای آلفا برای چند ماه به تولید انسولین و کنترل قند خون کمک کرد؛ اما پس از آن، قند خون دوباره افزایش یافت.
بنابراین ژندرمانی ممکن است در آینده بخشی از درمان دیابت نوع ۱ باشد، اما درحالحاضر نمیتوان آن را درمان قطعی این بیماری دانست. هنوز مشخص نیست کدام روش در انسان بهاندازه کافی ایمن، مؤثر و ماندگار خواهد بود و هیچیک از این راهکارها جایگزین دریافت انسولین در مراقبت معمول نیستند.
کدام درمانهای نوین دیابت نوع ۱ تأیید شدهاند؟
روشهای نوین دیابت نوع ۱ از نظر هدف، میزان اثربخشی و مرحله تأیید با یکدیگر متفاوتاند. جدول زیر وضعیت فعلی مهمترین این روشها را خلاصه میکند:
تأیید یک روش در یک کشور به معنای تأیید یا دسترسی به آن در همه کشورها نیست. همچنین «بینیازی از انسولین» در بعضی مطالعات ممکن است موقت باشد یا با نیاز به مصرف داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی همراه شود.
آیا بینیازی از انسولین به معنای درمان قطعی دیابت نوع ۱ است؟
خیر. بینیازی از انسولین یکی از مهمترین نتایج درمانهای جدید دیابت نوع ۱ است، اما بهتنهایی به معنای درمان قطعی بیماری نیست. این وضعیت یعنی سلولهای فعال در بدن میتوانند دستکم برای مدتی انسولین کافی تولید کنند و فرد برای کنترل قند خون به تزریق یا پمپ انسولین نیاز نداشته باشد.
برخی افراد پس از پیوند جزایر پانکراس یا دریافت سلولهای تولیدکننده انسولین به این مرحله رسیدهاند. این نتایج نشان میدهند که بازگرداندن تولید انسولین در بدن امکانپذیر است؛ اما مشخص نمیکنند که اثر درمان تا چه مدت ادامه خواهد داشت.
عملکرد سلولهای پیوندشده ممکن است بهمرور کاهش پیدا کند و فرد دوباره به دریافت انسولین نیاز داشته باشد. در بعضی روشها نیز ادامه فعالیت این سلولها به مصرف داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی وابسته است. بنابراین ممکن است فرد انسولین دریافت نکند، اما همچنان به مصرف دارو، انجام آزمایش و پیگیری منظم پزشکی نیاز داشته باشد.
بینیازی از انسولین چگونه ارزیابی میشود؟
بینیازی از انسولین فقط به معنای قطع تزریق یا پمپ نیست. قند خون و هموگلوبین A1C باید بدون دریافت انسولین در محدوده مناسب باقی بمانند و افت قند شدید نیز رخ ندهد. همچنین باید شواهدی وجود داشته باشد که نشان دهد سلولهای فعال در بدن همچنان انسولین تولید میکنند.
یکی از شاخصهای بررسی این موضوع، سیپپتید است. این ماده همزمان با ساختهشدن انسولین در بدن آزاد میشود و اندازهگیری آن میتواند به ارزیابی عملکرد سلولهای تولیدکننده انسولین کمک کند.
نتیجه درمان برای همه یکسان نیست. ممکن است فردی کاملاً از انسولین بینیاز شود، فرد دیگری به مقدار کمتری انسولین نیاز داشته باشد و در فردی دیگر سلولهای پیوندشده عملکرد کافی پیدا نکنند. حتی اگر بینیازی کامل اتفاق نیفتد، عملکرد نسبی سلولهای پیوندشده ممکن است با کنترل پایدارتر قند خون و کاهش افت قندهای شدید همراه باشد.
درمان قطعی دیابت نوع ۱ باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟
بینیازی از انسولین بهتنهایی برای آنکه یک روش را درمانی قطعی و پایدار بدانیم کافی نیست. چنین روشی باید در بلندمدت قند خون را بدون نیاز به انسولین خارجی کنترل کند و فرد را در معرض خطرهای قابلتوجهی مانند عوارض کاهش طولانیمدت فعالیت سیستم ایمنی قرار ندهد.
سلولهای تولیدکننده انسولین نیز باید در برابر پسزدن و حمله خودایمنی محافظت شوند و بتوانند مقدار انسولین را متناسب با تغییرات قند خون تنظیم کنند. ایمنی و ماندگاری این نتایج نیز باید در تعداد زیادی از افراد و طی پیگیریهای طولانیمدت اثبات شود.
روشهای جدید هنوز همه این شرایط را برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ فراهم نکردهاند؛ بااینحال، دستیابی بعضی افراد به بینیازی از انسولین، پیشرفت علمی مهمی است. پژوهشها اکنون بر افزایش ماندگاری سلولها و محافظت از آنها در برابر سیستم ایمنی متمرکزند تا این نتایج در آینده به درمانهایی ایمنتر، پایدارتر و قابلاستفاده برای افراد بیشتری تبدیل شوند.
چگونه ادعای درمان قطعی دیابت نوع ۱ را بررسی کنیم؟
خبرهایی درباره درمان قطعی دیابت نوع ۱، بینیازی از انسولین یا موفقیت سلولدرمانی و ژندرمانی بهسرعت منتشر میشوند. بعضی از این خبرها بر پایه پیشرفتهای علمی واقعیاند؛ اما نتیجه امیدوارکننده یک پژوهش اولیه به معنای آمادهبودن درمان برای استفاده عمومی نیست.
برای ارزیابی چنین ادعاهایی باید مشخص شود روش موردنظر در چه مرحلهای از پژوهش قرار دارد، روی چند نفر و چه گروهی بررسی شده، نتیجه آن تا چه مدت ادامه داشته و آیا نهاد رسمی سلامت آن را برای همین کاربرد تأیید کرده است.
پژوهش در چه مرحلهای انجام شده است؟
موفقیت یک روش در سلولهای آزمایشگاهی یا حیوانات نشان میدهد که ادامه پژوهش درباره آن ارزشمند است، اما ایمنی و اثربخشی آن را در انسان ثابت نمیکند. مرحله بعد، بررسی روش در کارآزمایی بالینی است؛ یعنی مطالعهای که با حضور داوطلبان انسانی و براساس یک برنامه پژوهشی مشخص انجام میشود.
مطالعات اولیه انسانی معمولاً بیشتر برای بررسی ایمنی، امکان اجرای روش، مقدار یا شیوه مناسب استفاده و عوارض احتمالی طراحی میشوند. برای نتیجهگیری مطمئنتر درباره اثربخشی، به بررسی افراد بیشتر، مقایسه با گروه کنترل و پیگیری طولانیتر نیاز است.
هنگام خواندن یک خبر باید دید نتیجه فقط در آزمایشگاه یا حیوانات به دست آمده، مربوط به یک یا چند فرد بوده یا در گروه بزرگتری بررسی شده است. گزارش موفقیت در یک فرد میتواند امیدوارکننده باشد، اما برای نتیجهگیری درباره بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ کافی نیست.
همچنین میتوان بررسی کرد که مطالعه در سامانههای معتبر ثبت کارآزماییهای بالینی ثبت شده است یا نه. البته داشتن شماره ثبت، بهتنهایی به معنای اثبات اثربخشی یا تأییدشدن درمان نیست.
منظور از موفقیت درمان چیست؟
عبارتهایی مانند «تولید انسولین»، «کاهش نیاز به انسولین» و «بینیازی از انسولین» معنای یکسانی ندارند. باید مشخص شود نتیجه موردنظر در چند نفر اتفاق افتاده، چه مدت ادامه داشته و کنترل قند خون در این مدت چگونه بوده است.
ممکن است فردی برای مدتی به انسولین نیاز نداشته باشد، اما همچنان داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی مصرف کند یا بعدها دوباره به انسولین نیاز پیدا کند. تولید مقدار کمی انسولین نیز لزوماً برای کنترل قند خون یا قطع انسولین خارجی کافی نیست.
برای ارزیابی درست یک خبر، باید علاوهبر نتایج مثبت، عوارض، موارد ناموفق، تعداد افرادی که مطالعه را کامل نکردهاند و محدودیتهای پژوهش نیز بررسی شوند. بیانکردن فقط بهترین نتیجه میتواند تصویری ناقص از اثربخشی واقعی درمان ایجاد کند.
آیا روش موردنظر تأیید شده است؟
بررسی یک درمان در انسان به معنای تأییدشدن آن نیست. یک روش ممکن است فقط در قالب پژوهش ارائه شود و ایمنی و اثربخشی آن هنوز بهاندازه کافی مشخص نشده باشد. درمان زمانی تأیید میشود که نهاد رسمی سلامت، پس از ارزیابی شواهد، استفاده از آن را برای کاربرد و گروه مشخصی مجاز بداند.
تأیید یک روش برای بیماری، گروه سنی یا مرحله مشخصی از دیابت را نیز نباید به همه افراد تعمیم داد. همچنین تأییدشدن درمان در یک کشور به معنای تأیید یا دسترسی به آن در همه کشورها نیست.
بهتر است نام دقیق روش، کاربرد تأییدشده، گروه واجد شرایط و نهاد صادرکننده مجوز بررسی شود. اگر روش هنوز پژوهشی است، باید مشخص باشد که زیر نظر کدام مرکز معتبر انجام میشود و شماره ثبت کارآزمایی، معیارهای ورود، عوارض احتمالی و شیوه پیگیری شرکتکنندگان چیست.
چه نشانههایی میتوانند هشداردهنده باشند؟
تضمین درمان کامل برای همه، وعده قطع فوری انسولین، تکیه بر تجربه چند بیمار بهجای نتایج منتشرشده و معرفی روش بهعنوان «راز درمان» از نشانههایی هستند که باید با احتیاط بررسی شوند.
دریافت هزینه زیاد برای یک روش تأییدنشده، بهویژه خارج از یک کارآزمایی ثبتشده و بدون ارائه اطلاعات روشن درباره مرکز پژوهشی، عوارض، احتمال نتیجهنگرفتن و برنامه پیگیری، میتواند نشانه هشداردهنده دیگری باشد.
بررسی دقیق این ادعاها به معنای نادیدهگرفتن پیشرفتهای علمی نیست. سلولدرمانی، درمانهای ایمنی و ژندرمانی واقعاً در حال پیشرفتاند؛ اما میان یک نتیجه امیدوارکننده و درمانی ایمن، پایدار و قابلاستفاده برای عموم فاصله وجود دارد که باید صادقانه توضیح داده شود.
جمعبندی: آینده درمان دیابت نوع ۱ چگونه است؟
آینده درمان دیابت نوع ۱ احتمالاً از ترکیب سه مسیر شکل میگیرد: فناوریهای دقیقتر برای رساندن انسولین، درمانهایی برای کنترل حمله سیستم ایمنی و روشهایی برای جایگزینی یا بازسازی سلولهای تولیدکننده انسولین.
درحالحاضر، پانکراس مصنوعی و سیستمهای حلقه بسته میتوانند مدیریت روزانه دیابت و کنترل قند خون را بهبود دهند، اما علت بیماری را برطرف نمیکنند. بعضی درمانهای ایمنی و درمان مبتنی بر جزایر پانکراس اهدایی نیز در برخی کشورها برای گروههای مشخصی تأیید شدهاند. بااینحال، بسیاری از روشهای سلولی، ویرایش ژنتیکی و ژندرمانی همچنان پژوهشیاند و هنوز درمان قطعی و پایداری وجود ندارد که برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ قابلاستفاده باشد. انسولین همچنان درمان اصلی این بیماری است.
یکی از چالشهای مهم این است که بازگرداندن تولید انسولین بهتنهایی برای دستیابی به درمانی ایمن و ماندگار کافی نیست. سلولهای جدید باید بتوانند متناسب با تغییرات قند خون انسولین تولید کنند و در برابر پسزدن و حمله خودایمنی نیز محافظت شوند. به همین دلیل، ممکن است درمانهای آینده از ترکیب سلولدرمانی، محافظت از سلولها و تنظیم هدفمند سیستم ایمنی شکل بگیرند.
بینیازی بعضی افراد از انسولین پس از دریافت سلولهای تولیدکننده انسولین و زندهماندن سلولهای ویرایششده ژنتیکی در نخستین بررسیهای انسانی، نشانههای مهمی از پیشرفتاند. بااینحال، ایمنی، ماندگاری اثر، نیاز احتمالی به داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی و امکان استفاده از این روشها در افراد بیشتر همچنان باید بررسی شود.
هنوز نمیتوان زمان مشخصی برای دستیابی به درمان قطعی دیابت نوع ۱ تعیین کرد. بااینحال، پژوهشها از مطالعات آزمایشگاهی فراتر رفتهاند و اکنون بعضی راهکارها در انسان بررسی میشوند. این پیشرفتها امید به درمانهایی ایمنتر و پایدارتر را تقویت میکنند، اما نباید نتیجههای اولیه را با درمان قطعی و آماده استفاده عمومی یکسان دانست.
با اصول مراقبت روزانه دیابت نوع ۱ آشنا شوید
برای مدیریت دیابت نوع ۱، آشنایی با روشهای جدید بهاندازه یادگیری اصول مراقبت روزانه اهمیت دارد. اگر شما یا فرزندتان بهتازگی با دیابت نوع ۱ روبهرو شدهاید، در دوره مقدماتی میتوانید با پایش قند، انسولین، افت قند، فعالیت بدنی و شمارش کربوهیدرات آشنا شوید.
پرسشهای متداول درباره درمانهای نوین دیابت نوع ۱
آیا دیابت نوع ۱ درحالحاضر درمان قطعی دارد؟▾
پژوهشهای درمان دیابت نوع ۱ پیشرفتهای مهمی داشتهاند. فناوریهای جدید مدیریت قند خون را آسانتر کردهاند، بعضی درمانهای ایمنی میتوانند روند بیماری را در گروههای مشخصی کند کنند و برخی روشهای سلولی نیز توانستهاند تولید انسولین را در بدن بازگردانند. بااینحال، هنوز درمانی ایمن و پایدار که برای بیشتر افراد قابلاستفاده باشد و نیاز به انسولین را برای همیشه از بین ببرد، در دسترس نیست.
جدیدترین روشهای درمان دیابت نوع ۱ کداماند؟▾
سیستمهای حلقه بسته، درمانهای ایمنی مانند تپلیزومب، پیوند جزایر پانکراس و درمانهای مبتنی بر سلولهای بنیادی از مهمترین پیشرفتهای این حوزهاند. بعضی از این روشها برای کاربردها و گروههای مشخص تأیید شدهاند، اما سلولدرمانی با سلولهای بنیادی، کپسولهسازی و ژندرمانی همچنان عمدتاً پژوهشیاند.
آیا پانکراس مصنوعی میتواند نیاز به انسولین را از بین ببرد؟▾
خیر. پانکراس مصنوعی یا سیستم حلقه بسته، انسولین خارجی را براساس اطلاعات سنسور بهطور خودکار تنظیم میکند؛ اما سلولهای بتای ازدسترفته را جایگزین نمیکند و حمله خودایمنی را متوقف نمیسازد.
تپلیزومب برای چه کسانی کاربرد دارد؟▾
در آمریکا، تپلیزومب برای افراد یکساله و بالاتری تأیید شده است که هنوز علائم بالینی ندارند، اما آزمایشهای تخصصی مراحل اولیه دیابت نوع ۱ را در آنها نشان میدهد. این دارو همچنین برای گروهی از کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۷ ساله که بهتازگی دیابت نوع ۱ در آنها تشخیص داده شده، تأیید شده است. تپلیزومب بیماری را درمان نمیکند، بلکه میتواند پیشرفت آن یا کاهش تولید طبیعی انسولین را به تأخیر بیندازد.
آیا درمان دیابت نوع ۱ با سلولهای بنیادی تأیید شده است؟▾
خیر. سلولهای تولیدکننده انسولین ساختهشده از سلولهای بنیادی در مطالعات انسانی نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند، اما هنوز برای استفاده معمول تأیید نشدهاند. ماندگاری اثر، ایمنی بلندمدت و نیاز احتمالی به داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی همچنان در حال بررسی است.
آیا پیوند جزایر پانکراس برای همه افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ مناسب است؟▾
خیر. این روش بیشتر برای گروه مشخصی از بزرگسالان در نظر گرفته میشود که با وجود مدیریت فشرده دیابت، همچنان افت قندهای شدید و تکرارشونده دارند. نیاز به داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی و محدودبودن سلولهای اهدایی، کاربرد آن را محدود میکند.
آیا ژندرمانی دیابت نوع ۱ وارد مرحله آزمایش انسانی شده است؟▾
بعضی رویکردهای مرتبط، مانند پیوند سلولهای ویرایششده ژنتیکی، وارد بررسیهای اولیه انسانی شدهاند؛ اما این روش با ژندرمانی مستقیم فرد تفاوت دارد. بیشتر روشهای ژندرمانی و بازبرنامهریزی سلولی برای دیابت نوع ۱ همچنان در مرحله مطالعات آزمایشگاهی یا حیوانی قرار دارند.
آیا بینیازی از انسولین پس از سلولدرمانی به معنای درمان قطعی است؟▾
خیر. بینیازی از انسولین ممکن است موقت باشد و عملکرد سلولهای پیوندشده میتواند بهمرور کاهش پیدا کند. بعضی افراد نیز برای حفظ این سلولها همچنان به داروهای کاهنده فعالیت سیستم ایمنی و پیگیری پزشکی نیاز دارند.
آیا میتوان پس از شروع یک درمان جدید، انسولین را قطع کرد؟▾
انسولین نباید بدون نظر پزشک کاهش داده یا قطع شود. کمبود انسولین میتواند موجب افزایش شدید قند خون و کتواسیدوز دیابتی شود؛ بنابراین هر تغییری باید براساس وضعیت فرد و زیر نظر تیم درمان انجام گیرد.
چگونه میتوان اعتبار ادعای درمان قطعی دیابت نوع ۱ را بررسی کرد؟▾
باید مشخص شود روش موردنظر فقط در آزمایشگاه یا حیوانات بررسی شده یا نتایجی از استفاده آن در انسان وجود دارد. تعداد افراد بررسیشده، مدت ماندگاری نتیجه، عوارض احتمالی و وضعیت تأیید رسمی روش نیز اهمیت دارند. گزارش موفقیت در یک یا چند فرد بهتنهایی برای اثبات اثربخشی و ایمنی درمان کافی نیست.
منابع علمی▾
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. Diabetes technology: Standards of Care in Diabetes—۲۰۲۶. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S150-S165. doi:10.2337/dc26-S007.
- Herold KC, Bundy BN, Long SA, Bluestone JA, DiMeglio LA, Dufort MJ, et al. An anti-CD3 antibody, teplizumab, in relatives at risk for type 1 diabetes. N Engl J Med. 2019;381(7):603-613. doi:10.1056/NEJMoa1902226.
- Ramos EL, Dayan CM, Chatenoud L, Sumnik Z, Simmons KM, Szypowska A, et al. Teplizumab and β-cell function in newly diagnosed type 1 diabetes. N Engl J Med. 2023;389(23):2151-2161. doi:10.1056/NEJMoa2308743.
- US Food and Drug Administration. TZIELD (teplizumab-mzwv): prescribing information. Silver Spring (MD): FDA; revised 2026 Jun.
- US Food and Drug Administration. LANTIDRA (donislecel-jujn): prescribing information. Silver Spring (MD): FDA; revised 2023 Jun.
- Rickels MR, Stock PG, de Koning EJP, Piemonti L, Pratschke J, Alejandro R, et al. Defining outcomes for β-cell replacement therapy in the treatment of diabetes: a consensus report on the Igls criteria. Transplantation. 2018;102(9):1479-1486. doi:10.1097/TP.0000000000002158.
- Reichman TW, Markmann JF, Odorico J, Witkowski P, Baidal DA, Ramzy A, et al. Stem cell-derived, fully differentiated islets for type 1 diabetes. N Engl J Med. 2025;393(9):858-868. doi:10.1056/NEJMoa2506549.
- Ramzy A, Thompson DM, Ward-Hartstonge KA, Ivison S, Cook L, Garcia RV, et al. Implanted pluripotent stem-cell-derived pancreatic endoderm cells secrete glucose-responsive C-peptide in patients with type 1 diabetes. Cell Stem Cell. 2021;28(12):2047-2061.e5. doi:10.1016/j.stem.2021.10.003.
- Shapiro AMJ, Thompson D, Donner TW, Bellin MD, Hsueh W, Pettus J, et al. Insulin expression and C-peptide in type 1 diabetes subjects implanted with stem cell-derived pancreatic endoderm cells in an encapsulation device. Cell Rep Med. 2021;2(12):100466. doi:10.1016/j.xcrm.2021.100466.
- Carlsson PO, Hu X, Scholz H, Ingvast S, Lundgren T, Scholz T, et al. Survival of transplanted allogeneic beta cells with no immunosuppression. N Engl J Med. 2025;393(9):887-894. doi:10.1056/NEJMoa2503822.
- Furuyama K, Chera S, van Gurp L, Oropeza D, Ghila L, Damond N, et al. Diabetes relief in mice by glucose-sensing insulin-secreting human α-cells. Nature. 2019;567(7746):43-48. doi:10.1038/s41586-019-0942-8.
- Xiao X, Guo P, Shiota C, Zhang T, Coudriet GM, Fischbach S, et al. Endogenous reprogramming of alpha cells into beta cells, induced by viral gene therapy, reverses autoimmune diabetes. Cell Stem Cell. 2018;22(1):78-90.e4. doi:10.1016/j.stem.2017.11.020.
- US Food and Drug Administration. Consumer alert on regenerative medicine products including stem cells and exosomes. Silver Spring (MD): FDA; 2020 Jul 22.