مدیریت و درمان چاقی با داروهای کاهش وزن

گاهی حتی با وجود تلاش زیاد برای کاهش وزن، روش‌هایی مثل تغییر سبک زندگی، ورزش و رژیم غذایی به‌تنهایی کافی نیست و نیاز به کمک‌های درمانی دیگر احساس می‌شود. یکی از روش‌های مدیریت و درمان چاقی، استفاده از داروهای تزریقی کاهش وزن است. با توجه به تنوع داروهای کاهش وزن و تبلیغات فراوان دربارهٔ آن‌ها، انتخاب داروی مناسب کاری سخت و پیچیده است. برای انتخاب صحیح این داروها، لازم است به چند نکتهٔ مهم توجه کنید.

چه افرادی می‌توانند از داروهای کاهش وزن استفاده کنند؟

در انتخاب روش مناسب برای درمان چاقی، ابتدا درجه و شدت آن با استفاده از نمایهٔ تودهٔ بدنی (BMI) محاسبه و بررسی می‌شود. بزرگسالان با BMI بیشتر از ۳۰ کیلوگرم بر متر مربع، یا BMI بیشتر از ۲۷ همراه با مشکلات سلامتی مرتبط با چاقی مانند دیابت یا بیماری‌های قلبی‌عروقی، و کودکان بالای ۱۲ سال مبتلا به چاقی با BMI بیشتر از حد طبیعی برای سن و جنسشان، مستعد دریافت داروهای کاهش وزن هستند.

میزان کاهش وزن با استفاده از داروهای لاغری چقدر است؟

مقدار کاهش وزن با استفاده از داروهای لاغری در هر فردی متفاوت است و می‌تواند از ۵ تا ۲۱ درصد متغیر باشد. این مقدار در بعضی افراد ممکن است حتی بیشتر یا کمتر باشد. البته افرادی هم هستند که ممکن است با داروهای لاغری کاهش وزنی نداشته باشند.

چه مدت لازم است از داروهای کاهش وزن استفاده شود؟

بسته به مکانیزم اثر دارو، ممکن است مصرف داروهای لاغری کوتاه‌مدت یا طولانی‌مدت باشد. درصورتی‌که نیاز به مصرف طولانی‌مدت باشد، قطع ناگهانی دارو ممکن است به برگشت وزن منجر شود. به همین دلیل استفاده از این داروها باید همراه با اصلاح سبک زندگی و تغییر رفتار باشد.

داروهای لاغری چگونه باعث کاهش وزن می‌شوند؟

داروهای کاهش وزن بر اساس مکانیزم‌های مختلفی مانند افزایش متابولیسم، کاهش جذب چربی یا قند، تنظیم هورمون‌ها، تنظیم اشتها و ایجاد حس سیری کار خود را انجام می‌دهند.

کدام دسته از داروهای کاهش وزن مناسب‌تر هستند؟

با توجه به تنوع داروهای لاغری و تبلیغات فراوان دربارهٔ آن‌ها، فقط داروهای کاهش وزن تأییدشده از طرف سازمان غذا و دارو (FDA) که پزشک هم آن‌ها را تأیید کرده باشد مناسب هستند. اورلیستات تنها داروی لاغری تأییدشده از طرف FDA است که نیاز به نسخه ندارد؛ البته این به معنای بدون‌عارضه بودن دارو یا مناسب بودن آن برای همهٔ افراد نیست. اثربخشی و ایمنی بقیهٔ داروهای کاهش وزن بدون نسخه که در داروخانه‌ها فروخته می‌شوند را FDA تأیید نکرده است.

علاوه بر توجه به تأیید اثربخشی و ایمنی دارو از طرف FDA، لازم است به این نکات هم توجه کنید:

داروهای GLP-1 و داروهای دوگانه

جدیدترین دستهٔ دارویی برای کاهش وزن که FDA تأیید کرده است، آگونیست گیرندهٔ پپتید شبه گلوکاگون (GLP-1RA) است. از این دستهٔ دارویی، سماگلوتاید با نام‌های تجاری اوزمپیک (Ozempic) و ویگووی (Wegovy) و دوز بالای لیراگلوتاید با نام تجاری ساکسندا (Saxenda) برای کاهش وزن توصیه شده‌اند. لیراگلوتاید با دوزهای پایین‌تر و با نام‌های تجاری ملیتاید (Melitide) و ویکتوزا (Victoza) برای درمان دیابت نوع دو توصیه شده است.

یکی دیگر از جدیدترین داروهای کاهش وزن، تیرزپاتاید (Tirzepatide) است؛ ترکیبی از GLP-1RA و GIP (پلی‌پپتید تحریک‌کنندهٔ ترشح انسولین) که با نام‌های تجاری مونجارو (Mounjaro) و زپ‌باند (Zepbound) شناخته می‌شود و علاوه بر کاهش وزن، اثرات مفیدی در کنترل دیابت نوع دو، کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و سایر عوامل مربوط به سوخت‌وساز بدن دارد.

به‌طور کلی انتخاب بهترین داروی کاهش وزن به شرایط بدنی، بیماری‌های همراه و هدف درمان بستگی دارد و باید حتماً پزشک آن را تعیین کند.

این دسته از داروها چگونه باعث کاهش وزن می‌شوند؟

GLP-1 و GIP درواقع هورمون‌هایی هستند که در روده و در پاسخ به دریافت غذا ترشح می‌شوند و از راه‌های زیر به کاهش وزن کمک می‌کنند:

• کاهش سرعت تخلیهٔ معده و روده
• افزایش ترشح انسولین
• کاهش ترشح گلوکاگون
• افزایش دریافت قند توسط سلول‌ها
• کاهش آزادسازی قند از کبد
• افزایش حس سیری

این داروها با کاهش وزن، خطر بیماری‌های مرتبط با اضافه‌وزن و چاقی را کم می‌کنند. بسیاری از آن‌ها برای کنترل قند در دیابت نوع دو و بهبود ای‌وان‌سی هم توصیه می‌شوند.

پیش از مصرف داروهای کاهش وزن چه چیزهایی باید بدانید؟

آشنایی با اصول و محل‌های تزریق

پیش از استفاده از داروهای تزریقی کاهش وزن مانند اوزمپیک، ساکسندا و مونجارو لازم است فرد با اصول تزریق، مانند استفاده از سرسوزن مناسب و محل‌های صحیح تزریق، آشنا شود.

آشنایی با تعداد دفعات تزریق

برای مثال، تزریق داروی اوزمپیک و مونجارو هفته‌ای یک‌بار و ساکسندا روزی یک‌بار است.

آشنایی با عوارض داروهای کاهش وزن

از عوارض جانبی مصرف داروهای کاهش وزن مانند GLP-1‌ها می‌توان به حالت تهوع، استفراغ، سردرد، سرگیجه، افزایش ضربان قلب، مشکلات گوارشی و افزایش خطر برگشت غذا و آسپیراسیون اشاره کرد. با توجه به مکانیزم اثر این داروها که سبب کاهش سرعت تخلیهٔ معده و ایجاد حس سیری می‌شوند، لازم است افراد بدانند خوردن غذا در حالت سیری می‌تواند حالت تهوع خفیف و گذرا ایجاد کند. افزایش تدریجی دوز دارو در کاهش عوارض جانبی مؤثر است.

آشنایی با تداخل‌های دارویی

مصرف داروهایی مانند اوزمپیک، مونجارو و ساکسندا همراه با داروهای خوراکی ضدبارداری می‌تواند اثر داروهای ضدبارداری را کاهش دهد و لازم است از روش دیگری برای پیشگیری از بارداری استفاده شود. همچنین در افراد مبتلا به دیابت که از انسولین طولانی‌مدت یا داروهای خانوادهٔ سولفونیل‌اوره برای کنترل قند استفاده می‌کنند، مصرف این داروها باید با تنظیم دقیق دوز و زیر نظر پزشک انجام شود تا دچار افت قند نشوند.

تجویز داروهای کاهش وزن توسط پزشک

سخن پایانی: نقش دارو در مسیر کاهش وزن

داروهای کاهش وزن می‌توانند به‌عنوان بخشی از درمان جامع چاقی، در کنار اصلاح سبک زندگی، رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم مفید باشند. با این حال، مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک باشد تا روند درمان ایمن، مؤثر و پایدار پیش برود. موفقیت در کنترل وزن نیازمند پیگیری، تغییر رفتار و حمایت تخصصی است.

سوال‌های رایج