اصول مدیریت دیابت در زمان وقوع بحران
هنگام وقوع شرایط اضطراری مانند حوادث طبیعی و یا جنگ که روال زندگی از شرایط عادی خارج میشود، مدیریت بیماریهای مزمن مانند دیابت با چالشهای زیادی مواجه میشود. از آنجایی که شرایط بحرانی ناگهان به وقوع میپیوندند، آگاهی از اصول و نحوه حفظ سلامت در این مواقع پیش از قرار گرفتن در این شرایط ضروری است. به طور خاص در افراد مبتلا به دیابت شرایط بحرانی علاوه بر استرس روحی با نوسان قند خون همراه است. در ادامه قصد داریم با ارائه راهکارهایی عملی اقدامات ضروری برای آمادگی قبل از بحران و اصول حیاتی زمان وقوع شرایط اضطراری را مرور کنیم.
چطور کیف نجات دیابت را آماده کنیم؟
با توجه به ماهیت ناگهانی بحرانها و اینکه در این مواقع ممکن است مجبور به ترک محل زندگی خود شوید، لازم است از قبل برای چنین شرایطی آماده باشید. آمادهسازی کیف یا کوله نجات یکی از مهمترین اقداماتی است که همه افراد مبتلا به دیابت باید برای آمادگی مدیریت دیابت در شرایط بحرانی انجام دهند. در نظر داشته باشید برای آماده کردن کیف نجات دیابت شما به دو دسته از تجهیزات نیاز دارید؛ یکی لوازم ضروری عمومی برای بقا در شرایط بحرانی و یکی لوازم مورد نیاز خاص مدیریت دیابت در این شرایط. در اولین قدم لازم است یک کوله یا کیف ضد آب با ظرفیت مناسب برای جمع آوری تجهیزات ضروری یک نفر به مدت ۷۲ ساعت یا سه روز انتخاب نمایید. در نظر داشته باشید محتوای این کیف باید حداقل هر شش ماه یکبار از نظر تاریخ انقضای اقلام موجود در آن بررسی شود. دقت کنید که این کیف را در مکان مشخصی در خانه قرار دهید. در صورتی که به هر دلیلی ساعتهای زیادی را بیرون از منزل هستید، بهتر است کیف نجات را در ماشین خود قرار دهید.
لوازم ضروری کیف نجات چیست؟
به یاد داشته باشید مدارک شناسایی و پول نقد را در یک بستهبندی ضدآب بگذارید. حتماً کارت شناسایی دیابت خود را در بین این مدارک قرار دهید. در کنار مدارک شناسایی، در دفترچهای شماره تماسهای ضروری، سابقۀ بیماریها، داروهای مصرفی و آلرژیهای غذایی را ثبت کرده و در کیف نجات قرار دهید. همچنین قرار دادن آخرین آزمایشها در کیف نجات میتواند کمک کننده باشد.
در کنار مدارک، پتوی مسافرتی یا کیسه خواب سبک، لباس مناسب با شرایط آب و هوایی و لوازم بهداشتی مورد نیاز برای مدت سه روز در کیف قرار دهید؛ توصیه میشود از تجهیزات مسافرتی سبک و کم جا استفاده کنید. تجهیزاتی مانند فندک، رادیو، چراغ قوه، باتری اضافه، شارژر، ابزار چندکاره، ماسک تنفسی، سوت، کمکها اولیه برای شرایط اضطراری در کیف قرار دهید.
علاوه بر موارد یاد شده، حتماً در یک بستهبندی ضد آب لوازم عمومی کمکهای اولیه شامل چسب زخم در ابعاد مختلف، باند استریل، گاز استریل، نوار چسب پزشکی، پد الکلی و دستکش یکبار مصرف در کنار قیچی کوچک قرار دهید. حتماً اقلام دارویی عمومی شامل مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن، داروهای ضد اسهال، آنتیهیستامین برای حساسیتها و پماد آنتیبیوتیک در این بسته قرار دهید.
در رابطه با آب آشامیدنی با توجه به جاگیر بودن بستههای آب مقدار مورد نیاز برای حداکثر ۷۲ ساعت را در کیف قرار داده و در کنار آن قرصهای تصفیه کننده آب همراه داشته باشید. در رابطه با خوراکی، از انواع خوراکیهای فاسد نشدنی و کم حجم مانند نان خشک، آجیل، میوه خشک، غذاهای کنسروی برای سه روز در کیف بگذارید.
در نظر داشته باشید برای نوزادان، کودکان خردسال و سالمندان بسته به نیاز و شرایط لوازم مورد نیاز مانند پوشک و پوشینه، شیرخشک و … برای حداقل سه روز در کیف بگنجانید.
اقلام ضروری مدیریت دیابت در کیف نجات چیست؟
به جز موارد عمومی که در کیف نجات باید قرار بگیرد نیاز است تجهیزات پایش قند خون، تزریق انسولین و داروهای کاهش قند خون به مقدار کافی و حداقل برای سه روز در کیف قرار دهید. در نظر داشته باشید در شرایطی که احتمال طولانی شدن شرایط بحران وجود دارد، منطقی است برای تجهیزات و داروهای کاهش دهنده قند خون و انسولین را برای مدت طولانیتری تهیه و ذخیره کنید. توجه داشته باشید انسولینها باید در شرایط دمایی مناسبی نگهداری شوند که در ادامه مطلب در این رابطه توضیح کامل آورده شده است.
لوازم پایش قند خون شامل دستگاه تست قند و سوزن لنست، باتری اضافه برای دستگاه تست قند، چند بسته نوار تست قند خون اضافه، یک بطری خالی برای جمعآوری سوزنهای استفاده شده و در صورت امکان چند سنسور پایش قند اضافی در کیف نجات قرار دهید. توجه داشته باشید که در شرایط بحران حتی در صورت استفاده از سنسور، ضروری است که دستگاه تست قند خون در دسترس باشد.
تجهیزات تزریق انسولین مانند سرسوزن قلم و سرنگ انسولین جزو موارد ضروری کیف نجات هستند؛ دقت داشته باشید که حتی اگر انسولین آنالوگ و یا قلمی کافی در دسترس دارید لازم است نحوه استفاده از سرنگ و انسولینهای ویالی را بیاموزید و در کیف نجات داشته باشید تا در صورت نیاز بتوانید از آنها استفاده کنید.
فراموش نکنید خوراکی مناسب برای درمان افت قند مانند عسل ساشهای، آبمیوه پاکتی کوچک و قند جزو وسایلی در کیف نجات قرار میدهید، باشد. علاوه بر این موارد همانطور که اشاره شد، کارت شناسایی دیابت را فراموش نکنید.
نگهداری از انسولین در شرایط بحران
در بحران این احتمال وجود دارد که دسترسی به انسولین سختتر شود، بنابراین لازم است با توجه به پیشبینی شرایط انسولینهای ذخیره تهیه و در شرایط مناسبی نگهداری شوند. نکته کلیدی در نگهداری انسولینها این است که از گرمای شدید، یخ زدن و قرار گرفتن در معرض نور خورشید محفوظ بمانند؛ چراکه در این شرایط اثربخشی انسولین را از بین میرود حتی اگر ظاهر آن سالم به نظر برسد. بنابراین هرگز انسولینها را در فریزر یا در تماس مستقیم با یخ یا پک یخ قرار ندهید.
توجه داشته باشید که در شرایط عادی، انسولینهای ذخیره یا باز نشده باید داخل در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجۀ سانتیگراد نگهداری شوند. اما در شرایط بحران ممکن است به یخچال دسترسی نداشته باشید یا با قطعی طولانی مدت برق مواجه شوید؛ بنابراین لازم است آمادگی لازم برای این شرایط را داشته باشید.
نگهداری از انسولین در زمان قطعی برق
توجه داشته باشید که قطعی برق ممکن است موقت باشد، در این شرایط بهتر است انسولینها را از یخچال خارج نکرده و در یخچال را تا حد امکان باز و بسته نکنید تا دمای داخل آن ثابت بماند. میتوانید طی قطعی موقت برق انسولین را در طبقات میانی یخچال قرار دهید. چون این قسمتها دمای یکنواختتری دارند.
نگهداری از انسولین هنگام عدم دسترسی به یخچال
اگر قطعی برق طولانی شد یا به یخچال دسترسی نداشتید، میتوانید از روشها را برای نگهداری انسولین کمک بگیرید:
- استفاده از کلمن: ابتدا برای پیشگیری از تماس مستقیم انسولین با یخ، ابتدا انسولینها را در یک دستمال حولهای بپیچید و داخل ظرف پلاستیکی دربدار قرار دهید و سپس این ظرف را در کلمن یا فلاسکی که با پک یخ یا بطری آب یخ زده خنک شده است، قرار دهید.
- استفاده از کیفهای خنک نگهدارنده انسولین: کیفهای خنک نگهدارنده انسولین بدون نیاز به برق، باطری یا یخ و بر اساس مکانیزم تبخیر سطحی انسولینها را خنک نگه میدارند. این کیفها از دو بخش داخلی و خارجی تشکیل شدهاند؛ کیسه داخلی این کیفها دوجداره بوده و بین لایههای دیواره آن دانههای ژلاتینی جاذب آب وجود دارد. جلد بیرونی این کیفها متخلخل یا منفذدار است. برای شارژ یا آماده کردن این کیفها کافی است کیسه داخلی را در یک ظرف حاوی آب دمای شیر قرار دهید تا دانههای ژلاتینی آب جذب کنند. سپس آب اضافه را با کمک دستمال و بدون فشردن کیسه داخلی خشک کنید و انسولینها را داخل آن قرار دهید. در مرحله بعد کیسه داخلی را در جلد بیرونی بگذارید. توجه داشته باشید که این کیفها برای اینکه به بهترین شکل کار کنند باید در معرض جریان هوا باشند تا گرمای محیط، آب موجود در دانههای ژلاتینی را بهتدریج تبخیر کرده و دمای داخل کیف و انسولینها خنک بماند. به یاد داشته باشید این کیفها بسته به دما و رطوبت هوا بین ۲۴ ساعت تا ۷۲ ساعت میتوانند انسولینها را خنک نگه دارند. کیفهای خنک نگهدارنده انسولین را میتوانید از داروخانهها یا تجهیزات پزشکی فروشیها تهیه نمایید.
- سایر روشهای تبخیر سطحی: در شرایطی که دسترسی به روشهای گفته شده فراهم نبود، میتوانید انسولینها را در یک کیسه پلاستیکی قرار داده و سپس لای یک دستمال یا حوله مرطوب بپیچید؛ تبخیر آب دستمال و حوله کمک میکند انسولینها خنک بمانند. دقت کنید که در این حالت انسولینها را در سایه و خنکترین جایی که ممکن است قرار دهید. در روش دیگر، دو گلدان سفالی بدون لعاب که حتماً یکی بزرگتر از دیگری باشد انتخاب کنید. گلدان کوچکتر را داخل گلدان بزرگتر قرار داده و فضای بین دو گلدان را با شن پر کرده و روی شن آب بریزید؛ سپس انسولینها را داخل گلدان کوچکتر قرار داده و روی هر دو گلدان را با پارچه نخی بپوشانید. در این روش با تبخیر آب شنها، گلدان کوچک خنک میماند. توجه کنید گلدانها را در سایه و جای خنک قرار دهید و دقت کنید همواره شنها مرطوب باشند. علاوه بر این در برخی مناطق که دسترسی به پوست حیواناتی نظیر بز فراهم است میتوان انسولینها را داخل آنها نگهداری نمود تا از گرما محفوظ باشند. توجه کنید در شرایط سرمای شدید نیز باید تلاش کنید از یخ زدن انسولینها جلوگیری شود.
نکات ضروری استفاده از انسولینها در بحران
افراد مبتلا به دیابت، به طور خاص افراد مبتلا به دیابت نوع یک، نباید به هیچ عنوان دارو یا انسولین خود را قطع نمایند. اگر در شرایط بحران دسترسی به انسولینها محدود شود، لازم است ضمن آشنایی با انواع انسولینها بتوانید در صورت نیاز از سایر انواع انسولین برای کنترل قند خون استفاده نمایید. بهترین کار این است همیشه یک برنامه زمان بحران با مشورت پزشک برای جابهجایی انسولین خود داشته باشید. در شرایط بحران، با مراجعه به مراکز درمانی مانند هلال احمر، میتوانید برای تهیه انسولین یا داروهای کاهش دهنده قند خون خود اقدام نمایید.
توجه داشته باشید هرگونه تغییر در نوع انسولین مصرفی با نوسان قند خون همراه است، بنابراین این پیشنهادات را به عنوان آخرین راه حل مد نظر داشته باشید.
انواع انسولینهای قلمی سریعالاثر یا غذایی
توجه داشته باشید که انسولینهای قلمی یا آنالوگ سریعالاثر یا کوتاه اثر یا غذایی، به کنترل قند دو ساعت بعد از غذا کمک میکنند. شما میتوانید با اجازۀ پزشک، این انسولینها را جایگزین یکدیگر کرده و با دوز مشابه تزریق کنید: نوورپید، رپیدسولین، ویتاسپالن، اپیدرا و هومالوگ ۱۰۰
انواع انسولینهای قلمی طولانی اثر یا پایه
مهمترین موضوع به خصوص در دیابت نوع یک عدم قطع تزریق انسولین خصوصاً انسولین پایه است. این انسولینها معمولاً روزانه در ساعت مشخص باید تزریق شوند و مسئول مدیریت قند ناشتا و تامین کننده نیاز بدن به انسولین پایه هستند. این قلمها را میتوانید با اجازۀ پزشک با هم جایگزین کرده و با دوز مشابه تزریق کنید: لانتوس، آباساگلار، بازالین، گلاین، گیلاوا، پرسیتوس، توجئو و لومیر
انواع انسولینهای قلمی مخلوط
این انسولینهای قلمی، ترکیبی از انسولین غذایی و انسولین پایه بوده و برای مدیریت هر دو قند ناشتا و دو ساعت بعد از غذا استفاده میشوند. زمان و دفعات تزریق آنها باید با نظر پزشک تعیین شود. در صورت اجازه پزشک میتوانید از این انسولینها به صورت جایگزین استفاده نمایید: نوومیکس، ویتاسپالن میکس، هومالوگ میکس ۲۵ و هومالوگ میکس ۵۰
نحوه استفاده از انواع انسولینهای ویالی
در شرایطی که به هیچ کدام از انواع انسولینهای آنالوگ یا قلمی تجویز شده توسط پزشک و انواع جایگزین توصیه شده دسترسی نداشتید، میتوانید به صورت موقت طبق روش زیر از انسولینهای ویالی NPH و رگولار استفاده نمایید. انسولین رگولار برای کنترل قند بعد از غذا و انسولین NPH برای مدیریت قند ناشتا و به عنوان جایگزین انسولینهای پایه استفاده میشود. توجه داشته باشید در شرایطی که نیاز به تغییر انسولینهای قلمی به انسولینهای ویالی داشتید حتماً دستورالعمل این تغییر را از پزشک خود بپرسید. در فایل راهنمای مدیریت دیابت در بحران، تلاش کردهایم توصیههایی عملی برای این موضوع داشته باشیم.
مدیریت استرس و اضطراب ناشی از بحران
در موقعیت بحران به خصوص اگر طولانی باشد، استرس میتواند قند خون افراد مبتلا به دیابت را دچار نوسان کند. پیش از هر چیز به یاد داشته باشید در شرایط بحرانی، احساس اضطراب کاملاً طبیعی است! در ادامه راهکارهایی برای مدیریت استرس در شرایط بحران آورده شده است.
استرس را با آرامش مدیریت کنید
خودتان را با مهربانی بپذیرید اگر قلبتان تندتر میزند یا قند خونتان نوسان دارد، این واکنش طبیعی بدن است که تلاش میکند از شما محافظت کند. خودتان را سرزنش نکنید. برای مدیریت علائم استرس این اقدامات کمک کننده است:
- تنفس آگاهانه و عمیق (فقط ۵ دقیقه): ۴ ثانیه دم، ۴ ثانیه نگه دارید، ۶ ثانیه بازدم. این روش ساده استرس را کاهش میدهد.
- فعالیت بدنی سبک: کمی حرکت کنید ۱۰ دقیقه پیادهروی سبک یا نرمش در محیط امن، حال روح و جسممان را بهتر میکند و به تنظیم انسولین کمک میکند.
اخبار را آگاهانه دنبال کنیم
پیگیری اخبار را محدود کنید؛ کافی است روزانه ۱۵ تا ۳۰ دقیقه منابع رسمی و معتبر را دنبال کنید. شایعات میتوانند باعث نگرانی بیش از حد شوند، پس از آنها دوری کنید. اخبار کاربردی را دنبال کنید فقط به اطلاعاتی توجه کنید که به شما کمک میکنند، مانند هشدارهای رسمی یا مسیرهای امن. از دیدن تصاویر ناراحتکننده خودداری کنید تا آرام بمانید.
با عزیزانتان گفتوگو کنید؛ این کار حس تنهایی را کم میکند و باعث احساس امنیت میشود. استراحت دیجیتال داشته باشید و چند ساعت گوشی را کنار بگذارید و بهجای آن، یک موسیقی آرامشبخش گوش دهید یا کتاب بخوانید.
با کودکان با عشق و آرامش صحبت کنیم
کودکان در زمان بحران به محبت و احساس امنیت نیاز دارند. این پیشنهادات ساده کمک میکند با آنها گفتوگویی آرامشبخش داشته باشید:
از احساساتشان بپرسیم با مهربانی بپرسید: «عزیزم، درباره چیزایی که شنیدی چی فکر میکنی؟» این کار به ما نشان میدهد چه در ذهنشان میگذرد. ساده و صادق باشید با زبانی که برای سنشان مناسب است، به آنها اطمینان خاطر بدهید و از گفتن جزئیات ترسناک پرهیز کنید. تلویزیون را از کانالهای خبری دور نگه دارید و اگر سؤالی پرسیدند، با لبخند و آرامش پاسخ دهید.
سؤالات متداول مدیریت دیابت در بحران
- محتویات کیف نجات دیابت چیست؟ در کیف نجات دیابت برای بحران، باید علاوه بر اقلام عمومی کیف نجات مانند مدارک، پول نقد و لوازم بهداشتی، باید مقدار کافی داروهای کاهش دهنده قند خون و انسولین حداقل برای سه روز تا یک هفته، دستگاه و نوار تست قند خون، سرسوزن لنست و قلم، سرنگ انسولین، خوراکیهای مناسب برای درمان افت قند خون مانند آبمیوه پاکتی، لیست داروهای مصرفی و کارت شناسایی دیابت قرار داشته باشد.
- محتویات کیف نجات دیابت باید برای چه مدتی باید کافی باشد؟ محتویات کیف باید حداقل برای ۷۲ ساعت (سه روز) نیازهای اولیه و مدیریت دیابت هر فرد را تأمین کند.
- کیف نجات را کجا نگهداری کنیم؟ بهترین مکان، نقطهای در دسترس، خنک و خشک مانند کمد نزدیک در خروجی یا صندوق عقب خودرو است.
- هر چند وقت یکبار باید محتویات کیف نجات را بهروزرسانی کنیم؟ محتویات کیف نجات را باید هر سه تا شش ماه یکبار از نظر تاریخ انقضا و مطابقت با فصل بررسی و بهروزرسانی کنید.