صفحه اصلی » نکات هفته » چه زمانی باید به ابتلا به سلیاک شک کرد؟

چه زمانی باید به ابتلا به سلیاک شک کرد؟
6328636.png

بیماری سلیاک می‌تواند در هر دوره سنی و پس از شروع استفاده از غذاهای حاوی پروتئینی به نام گلوتن (مانند گندم، جو و چاودار) در رژیم غذایی، که معمولاً بعد از 6 تا 9 ماهگی است، بروز کند. نکته حائز اهمیت، انجام تست تشخیصی سلیاک بعد از ظهور اولین علائم در فرد و یا وجود سابقه سلیاک در اعضای درجه یک خانواده است. 

مصرف غذاهای حاوی گلوتن باعث افزایش آنتی‌بادی‌های خاصی در خون افراد مبتلا به سلیاک می‌شود. این آنتی‌بادی‌ها توسط سیستم ایمنی و در واکنش به مصرف گلوتن تولید می‌شود. به عبارت دیگر در این بیماری، سیستم دفاعی بدن فرد نسبت به گلوتن حساسیت نشان داده و این مسئله منجر به بروز علائم سلیاک می‌گردد.

چه کسانی باید غربال شوند؟

  • کودکان بالای 3 سال و بزرگسالانی که علائم سلیاک را نشان می‌دهند.
  • بستگان درجه اول افراد مبتلا به سلیاک (والدین، خواهر، برادر و فرزندان).
  • افراد مبتلا به سایر بیماری‌های مرتبط با خود-ایمنی به خصوص دیابت نوع 1.
سلیاک چه علائمی دارد؟
در خردسالان معمولاً علائمی مانند استفراغ، نفخ، تحریک‌پذیری، کندی یا توقف رشد، تورم شکم و اسهال بروز می‌کند. به طور کلی کودکان در معرض خطر ابتلا به سلیاک در سنین 2 تا 3 سالگی غربال می‌شوند مگر اینکه علائم بیماری پیش از آن ظهور نماید. 

در کودکان سن مدرسه، سلیاک معمولاً با علائمی مانند دل‌درد، تورم شکم، اسهال، یبوست و کاهش وزن همراه است. با افزایش سن و در دوران نوجوانی علائم سلیاک تنها منحصر به دستگاه گوارش نبوده و می‌تواند شامل کاهش وزن، تأخیر در بلوغ، درد مفاصل و استخوان‌ها، خستگی مزمن، سردرد یا میگرن، التهاب پوستی و آفت دهان مکرر باشد. در این سنین حتی علائم خلقی مانند اضطراب و افسردگی می‌تواند وجود داشته باشد.

چه آزمایش‌هایی برای تشخیص باید انجام شود؟

توجه داشته باشید که در صورت وجود علائم سلیاک باید با پزشک خود در رابطه با آزمایش‌های تشخیصی مشورت نمایید.

تست آنتی‌بادی

برای اکثر کودکان و بزرگسالان، بهترین راه برای غربال سلیاک بررسی آنتی‌بادی tTG-IgA است. البته آنتی‌بادی‌های دیگری نیز در بیماری سلیاک بررسی می‌شوند که بستگی به نظر پزشک متخصص دارد. برای اطمینان از صحت این آزمایش‌ها، فرد باید رژیم غذایی حاوی گلوتن (گندم، جو و چاودار) داشته باشد.
در مواردی ممکن است نتایج این تست به صورت کاذب منفی شود که در این صورت با ادامه علائم و صلاحدید پزشک متخصص ممکن است نمونه‌برداری از روده کوچک تنها راه برای تشخیص قطعی ابتلای فرد به سلیاک باشد.

به یاد داشته باشیم که کودک باید حداقل حدود یک سال از محصولات حاوی گلوتن استفاده کرده باشد تا آنتی‌بادی کافی برای تشخیص در بدن او تولید شده باشد. در غیر این صورت باید از یک متخصص گوارش اطفال برای بررسی علائم بالینی خردسالان دچار کاهش یا توقف رشد و اسهال مزمن، کمک گرفته شود. همینطور در این سنین منفی بودن آزمایش ژنتیک سلیاک می‌تواند شک به این بیماری را منتفی نماید. 

تست ژنتیک

تست ژنتیک سلیاک هزینه بالایی دارد، بنابراین تنها در مواردی مانند مبهم بودن نتیجه تست آنتی‌بادی و یا نمونه‌برداری از روده، عدم تطابق بین نتیجه تست آنتی‌بادی و نمونه‌برداری از روده و سابقه سلیاک در اعضای درجه اول خانواده ممکن است توصیه شود. 
افراد مبتلا به بیماری سلیاک دارای یک یا هر دو ژن سلیاک هستند، اما این موضوع در مورد 25 تا 30 درصد جمعیت عمومی نیز صادق است؛ بنابراین داشتن ژن‌های سلیاک لزوماً به معنای تشخیص بیماری سلیاک نیست ولی به این معنا است 3% احتمال دارد که فرد به سلیاک مبتلا شود. 
احتمال ابتلای اعضای درجه اول خانواده (والدین، خواهر و برادر و فرزندان) افراد مبتلا به سلیاک بین 7 تا 20 درصد برآورد می‌شود، البته در صورت منفی بودن تست ژنتیک، این احتمال به کمتر از یک درصد کاهش می‌یابد. توصیه می‌شود اعضای درجه اول خانواده افراد مبتلا به سلیاک که نتیجه تست ژنتیک آن‌ها مثبت شده است، هر سه سال یک‌بار از نظر ابتلا به سلیاک مورد ارزیابی قرار بگیرند.

Celiac Disease Foundation